Blog

Gedurende het project zullen verschillende betrokkenen hun verwondering over educatie en samenwerking verwoorden in een blog.

Vleesetende planten en black boxes

Geplaatst 6 dec. 2016 00:45 door Marianne Benning   [ 24 jan. 2017 00:33 bijgewerkt ]

Quinten van Katwijk, Ecomare

De educatieve en expositie dienst van Ecomare is als afdelingsuitje naar Leiden geweest. Elk jaar gaan we met de afdeling ergens heen, het uitje is een mix van gezelligheid, leuk en leerzaam. Omdat de reis van Texel naar Leiden in twee busjes voorspoedig verliep begonnen we met koffie in ’t Suppiershuysinghe. Dat zat in één keer vol.

Eerste officiële onderdeel van het uitje was een bezoek aan de winterse Hortus, net op de koudste dag van deze winter tot nu toe, was het leuk om rondgeleid te worden door Anneke in deze oase in de stad. Van eeuwenoude bomen tot een vleesetende planten, van vrieskoude tot tropisch. Na een korte stadswandeling onder leiding van onze eigen oud-Leidenaren kwamen we aan bij Naturalis. Daar volgden we een workshop ‘onderzoekend en ontwerpend leren’ van Welmoet Damsma. Ook nu bleken de black boxes als basis voor het onderzoekend leren weer zeer illustratief. Het belang van verwonderd raken, goed waar te nemen, tot hypotheses en tot modellen van de werkelijkheid te komen, wordt allemaal duidelijk door bezig te gaan met deze doosjes. De theorie van het onderzoekend keren sloot hier naadloos op aan.

Een aantal van ons had wel eens iets gehoord over onderzoekend leren en de ideeën die er achter zitten waren voor de meesten niet nieuw. Toch gaf het weer nieuwe inzichten en de hele club was dan ook zeer geïnteresseerd en geboeid bezig met de workshop. Zaken als leerling centraal, gericht op waarnemingen, eigen vragen stellen en werken met echte materialen inspireerden tot eigen ideeën. Ook het ontwerpend leren (‘bouw een brug van een A4-tje die 20cm kan overspannen) sprak tot de verbeelding al is de toepasbaarheid wat minder voor de hand liggend.

Ook konden we meteen aan de hand van een aantal Naturalis educatieve programma’s zien hoe het onderzoekend leren doorwerkt in het ontwikkelen van materialen. Het mooie was dat we met dit alles in ons hoofd de expositie over de T. rex in gingen. Deze is op zich al inspirerend door niet teveel te willen vertellen en laten zien. Het werd allemaal compleet door het onderzoekend leren in de praktijk mee te maken in het interactieve gedeelte van de tentoonstelling.

In maart opent op Ecomare een expositie over ‘Onderzoek aan de zee’. Op basis van deze dag zijn daar weer nieuwe educatieve invullingen bij gekomen.

Over groene stickers en geitenbotten

Geplaatst 7 okt. 2016 05:05 door Marianne Benning   [ 24 jan. 2017 00:33 bijgewerkt ]

Loes Schippers, Museum TwentseWelle

Een bijeenkomst van de educatieclub van de SNNC kan tegenwoordig overal in het land zijn. Doordat we per overleg een andere deelnemende collega-instelling bezoeken en de leden aardig over het land verspreid zijn, kom je nog eens ergens. Vanuit Enschede is het al snel ver, maar dat ben ik gewend. Hoewel Texel wel een uitdaging was, op en neer op dezelfde dag.

Op 20 september kwamen we samen in Naturalis, Leiden. Ook een fikse reistijd, maar omdat ieder SNNC-overleg een klein feestje is (samen met gelijkgestemden bezig zijn met wat je het liefste doet, heerlijk) begin ik de dag zelfs om kwart over vijf welgemoed. Benieuwd ook, niet alleen naar wat het overleg zal brengen maar ook naar de stand van de verbouwing bij Naturalis en naar de expositie T-rex in Town in het voormalige Pesthuis, het deel van het museum dat nog open is voor publiek.

We zijn die dag met een grote club, veel bekende en een paar onbekende gezichten. De leden van de klankbordgroep voor ons project Leren doe je Samen stellen zich voor. Ze hebben nu al waardevolle adviezen en tonen zich positief over het project en onze grote bereidheid om te leren en samen te werken. Daarna het gebruikelijke rondje ‘wie is waar mee bezig en what’s new’. Wat me opeens heel erg opvalt is hoeveel er aan het veranderen is bij alle leden: Natuurmuseum Nijmegen fuseert met een cultuurhistorisch museum en gaat verhuizen; bij Natuurmuseum Maastricht is eenzelfde beweging aan de gang; Natuurmuseum Friesland wordt ingrijpend verbouwd; Museon krijgt een geheel vernieuwde hoofdtentoonstelling; Universiteitsmuseum Utrecht gaat volgend jaar dicht voor een ingrijpende verbouwing; Ecomare gaat cultuurhistorie toevoegen aan zijn verhaal. Naturalis bouwt een heel nieuw museum (nou ja, bijna dan) en Museum TwentseWelle verandert rigoureus van presentatie en organisatie. Van de dertien deelnemende musea zijn er bij maar liefst acht grootschalige herinrichtingen of zelfs verbouwingen/verhuizingen. En de andere vijf werken allemaal aan nieuwe en vernieuwende inhoudelijke plannen. Wat een ondernemende club is dit. Of hangt het in de lucht en geldt het voor heel museaal Nederland? Hoe dan ook en wat de redenen voor verandering ook zijn, het maakt een boel energie vrij en die voel je als we bij elkaar zijn. Iedereen is bezig met de vragen: waarom doe ik wat ik doe en hoe kan ik het beter doen?

De dag wemelt van de interessante activiteiten. We gaan met zijn allen drie hoofdlijnen vaststellen die leidend worden in het project. Iedereen plakt kleine groene stickertjes op twee flipovers met daarop door onszelf aangeleverde prioriteiten. Even heb ik er een hard hoofd in dat we op een gezamenlijke lijn uit kunnen komen want ja, we vonden het al allemaal prioriteiten. Maar het komt goed: onder de vakkundige leiding van Yuri Matteman van Naturalis worden thema’s geclusterd en kunnen drie hoofdlijnen worden aangewezen: training van programma-ontwikkelaars en museumdocenten in de deelnemende instellingen; gebruik van de collectie en van nieuwe werkvormen (zoals Onderzoekend en Ontdekkend Leren –OOL- en 21e-eeuwse vaardigheden) en last but nog least: het ontwikkelen van richtlijnen waaraan iedere deelnemende instelling zich committeert, zodat scholieren waar dan ook in Nederland gegarandeerd een kwalitatief goed programma kunnen verwachten. Dat derde focuspunt is belangrijk omdat de aard en schaal van de musea zo verschillen. De richtlijnen moeten hanteerbaar zijn maar ook ruimte bieden voor grote ambities, en dat voor musea die variëren van heel klein tot heel groot en van ‘puur natuur’ tot meer cultuurhistorisch georiënteerd. Daarnaast is er toch nog een vierde prioriteit die duidelijk boven komt drijven: samenwerken met het primair onderwijs en met pedagogische academies. Het antwoord ligt voor de hand: dit soort
samenwerking is geen aparte lijn maar moet overal in te vinden zijn. De overkoepelende werkwijze boven alles wat we gaan ontwikkelen. 

’s Middags worden we getrakteerd op twee workshops. Welmoet Damsma van Naturalis laat ons zien en ervaren hoe uitdagend OOL is voor leerlingen en hoe makkelijk je het kunt toepassen, als je een paar voorwaarden in de gaten houdt. Ruud Moesbergen strooit een aantal botten over de tafel en wij mogen er van alles bij gaan bedenken en over opzoeken. Het wordt duidelijk dat bij OOL de balans belangrijk is tussen enerzijds veel vrijheid geven bij het onderzoek en anderzijds net genoeg structuur en antwoorden bieden om frustratie bij de jonge onderzoekers (en hun leerkracht!) te voorkomen. Daarna showt Maartje Kijne ons de mooie materialen en uitdagende opdrachten die zijn ontwikkeld voor scholen die T-rex in Town komen bezoeken en mogen wij, als kers op de taart, die tentoonstelling zelf gaan bekijken. Wanneer is het volgende overleg?

Een nieuwe weg inslaan

Geplaatst 18 jul. 2016 07:57 door Marianne Benning   [ 24 jan. 2017 00:31 bijgewerkt ]

Julie van de Schoor Natuurhistorisch Museum Maastricht

Toen we enige tijd geleden naar Londen zijn geweest, lag ik op een hotelkamer met Maartje, werkzaam bij Naturalis in Leiden. Enthousiast waren we aan het vertellen over onze educatieprojecten en over onze rol binnen de musea. We bespraken de vele verschillen die bestaan tussen onze musea. De ene organisatie is groot, de andere klein. De ene educatieve afdeling bestaat uit meerdere mensen, de andere uit slechts één persoon. De werkzaamheden verschillen en de teams verschillen. Toch waren we beiden zeer enthousiast over onze functies, waar we nog maar net aan zijn begonnen. Genoeg redenen voor mij om Maastricht voor een dagje te verlaten en een kijkje in de keuken te gaan nemen bij Naturalis.

Na een mail aan de rest van onze collega’s in het land, bleek dat ik niet de enige was die naar Leiden wilde gaan en er sloten nog meer medewerkers educatie aan. Half juni brachten we met een zestal betrokkenen van Leren doe je samen een bezoek aan Naturalis. Maartje heeft ons met veel plezier rondgeleid door het museum en we verwonderen ons over het grote aantal educatieve programma’s.

Een aantal van die programma’s werd tijdens ons bezoek aangeboden aan schoolgroepen en daar konden we bij meelopen. Bij de kleuters zagen we hoe de kinderen samen met twee enthousiaste museumdocenten Moffel en Piertje wakker maakten door te zingen. Ook zagen we vreugde en spanning bij de kinderen toen ze op zoek gingen naar de schatkisten en bijbehorende opdrachten in het museum. We spraken met de museumdocenten en door de toelichting van Maartje hebben we een compleet beeld gekregen van de les. Een les die niet alleen voor een of twee schoolklassen kan worden ingezet, maar voor ontzettend veel leerlingen tegelijkertijd!

Een andere klas was ‘superzintuigen’ aan het ontdekken in de tentoonstelling, waar het me opviel dat echt álle leerlingen gelijktijdig actief aan de slag waren. In weer een andere groep zagen we hoe de leerlingen alle verschillende onderdelen van de voedselkringloop onderzochten met de begeleiders. Daarnaast heeft Maartje ons nog enkele programma’s laten zien die het museum nog tot aan deze zomervakantie aanbiedt.

Wat ik mooi vond om te zien tijdens ons bezoek was gemengde emotie bij de museumdocenten. Ik zag iemand die niet alleen heel gepassioneerd over haar beroep vertelde, maar tegelijkertijd iemand die afscheid aan het nemen was van de projecten die ze door en door kende. Projecten die succesvol zijn, waar leerlingen nog steeds enthousiast van worden en waar leerkrachten tevreden over zijn. Projecten die vanaf nul zijn ontwikkeld tot het programma dat er nu staat en waar veel tijd in is gestoken. Na de zomer worden deze programma’s verruild voor volledig nieuwe programma’s.

Jammer aan de ene kant, maar ook een opening om een volledig nieuwe weg in te slaan. De kans om een nieuwe visie te volgen en die goed neer te zetten. Een grote stap, die momenteel ook in ons museum wordt gemaakt. De focus van de educatieve projecten verandert, net als de focus van de organisatie. Hoewel onze musea dus veel van elkaar verschillen, zijn er genoeg overeenkomsten. En dan blijkt dat dat het waar is wat in ons museum op de muur staat: ‘Alleen de verandering houdt stand.’

Enthousiasme in Ecomare

Geplaatst 14 jun. 2016 07:40 door Marianne Benning   [ 24 jan. 2017 00:28 bijgewerkt ]

Marianne Benning, projectcoördinator Leren doe je samen

Op 18 maart 2016 was de tweede bijeenkomst van Leren doe je samen op Texel. Voor mij, als kersverse projectcoördinator was dit de eerste kennismaking met de projectpartners. De uurtjes in aanloop naar de bijeenkomst voelde ik me toch wel gespannen! Maar al na enkele minuten samenzijn was de spanning verdwenen als sneeuw voor de zon. Het enthousiasme en de gedrevenheid van alle medewerkers is echt bewonderenswaardig. Fantastisch om met zulke gepassioneerde mensen te werken. Ik hoor het mezelf nog denken: ‘Dit worden twee geweldige jaren waarin we veel gaan bereiken.’

Na een inhoudelijke vergadering van anderhalf uur konden we allen het museum bekijken. Ecomare heet niet alleen een collectie met opgezette dieren. Buiten zwemmen de zeehonden en bruinvissen levendig in het rond. De combinatie van levende, opgezette en zelfs fossiele dieren is uitzonderlijk en heel interessant.

’s Middags waren we aanwezig bij het symposium natuurmusea en natuureducatie ter ere van het jubileum van Pierre Bonnet en Arthur Oosterbaan. Grote namen als Peter Reijnders, Peter Koomen en Dick Mol waren uitgenodigd en vertelden ons over educatieve doelen, de rol van musea, behoeften van scholen, evalueren, leuk&stom en… mammoeten.
In de week na deze bijeenkomst ben ik voor ons project nog twee volle dagen in het museum geweest. Verwondering op vele vlakken, maar mocht je eens op Texel zijn? Zorg dan dat je twee dingen niet mist: Ten eerste: de poppenkastvoorstelling! Toen ik er was stond een razendenthousiaste Els Wennekendonk te stralen tijdens de show. Verpakt in het ‘Er is iemand jarig en ik zoek cadeautjes op het stand-concept’ komen de allerkleinsten in aanraking met eikapsels van haaien, schelpen en meer echt materiaal uit de natuur. Ten tweede is er het zeelab, een plek waar je zelf onderzoek kunt doen in een ruimte met microscopen, levende dieren, fossielen, schelpen en een enthousiaste medewerker. Geweldig!


Foto van www.ecomare.nl, genomen door Sytske Dijksen


Van verwondering naar wetenschapswijsheid

Geplaatst 10 jun. 2016 05:29 door Aaike van Oord   [ 24 jan. 2017 00:28 bijgewerkt door Marianne Benning ]

Yuri Matteman, Naturalis Biodiversity Center

De doe-en-ontdektafel in Naturalis staat middenin de zaal Natuurtheater. Tussen de opgezette dieren en geprepareerde planten staat een tafel met een veelheid aan objecten: skeletten, vachten en schildpadschilden wachten op de bezoeker. Al deze objecten mag je aanraken, oppakken en meenemen verder de zaal in. Wat valt je op? En wat zou dit object kunnen zijn? Ik sta graag bij de doe-en-ontdektafel om in gesprek te gaan met onze bezoekers, om samen nieuwsgierig te zijn en op onderzoek uit te gaan. Ik vroeg een meisje wat de voorkant van een schildpad was en zij dacht links. Ik dacht rechts, maar zeker weten deden we het niet, dus gingen we op onderzoek uit. We vonden een opgezette schildpad in een vitrine en door goed te kijken bepaalden we samen wat volgens ons de voorkant was van het schild dat we eerder bekeken.

Deze anekdote beschrijft wat me drijft. Ik wil kinderen (en volwassenen) verwonderen en nieuwsgierig maken. Ze de mogelijkheid geven eigen vragen te formuleren en vervolgens zelf op onderzoek uit te gaan. Maar waarom? De rijkdom van de natuur is prachtig en biedt ons ontzettend veel, zoals voedsel, geneesmiddelen en energiebronnen. Maar de natuur staat wereldwijd onder druk, onder andere door opwarming, ontbossing en vervuiling. Steeds vaker moeten we beslissingen nemen, zowel maatschappelijk als persoonlijk, waarbij kennis van en vertrouwdheid met (onderzoek aan) de natuur belangrijk zijn. Beslissingen met soms grote gevolgen voor mens en natuur. Het nemen van weloverwogen beslissingen in een snel veranderende samenleving verlangen een andere houding en vaardigheden van ons. Daarom is het zo belangrijk om wetenschapswijsheid te stimuleren. Dat is het vermogen om gevoed door nieuwsgierigheid, vragen te kunnen stellen over de wereld om hen heen, antwoorden te zoeken en deze op waarde te kunnen schatten.

Dat is waar we ons vanuit Naturalis met al onze educatieve activiteiten voor inzetten. En tot mijn grote vreugde staan we daar niet alleen in. Ook andere buitenschoolse organisaties, waaronder musea met natuurhistorische collecties, houden zich hier heel actief mee bezig. Verwondering, nieuwsgierigheid, onderzoeken zijn verbindende sleutelwoorden. Op basis van deze gemeenschappelijkheid en gedeelde bevlogenheid om kinderen enthousiast voor de rijkdom van de natuur te maken zijn de musea met natuurhistorische collecties naar elkaar toe getrokken. Dat is belangrijk, omdat er in Nederland zoveel aanbod is voor kinderen binnen schooltijd en de vrije tijd, dat het zicht op het bos door de bomen danig gehinderd wordt. De eerste bijeenkomsten resulteerden halverwege 2015 in een educatief statement ‘van verwondering naar wetenschapswijsheid’, geformuleerd door de educatieve afdelingen van de musea. En daarna werd het nog mooier. Dankzij een bijdrage van het Mondriaan Fonds kunnen we met dertien musea twee jaar lang serieus werk maken van onze educatieve samenwerking onder de naam ‘Leren doe je samen’.

De deelnemende musea delen een enorm enthousiasme voor educatie, maar we zijn vooral blij omdat we binnen dit project iedereen die met ons in contact komt de rijkdom van de natuur op een bijzonder wijze kunnen laten ervaren. In samenhang, verspreid over Nederland. Ons gezamenlijk educatief statement concludeert dan ook:

"Het museum wordt de plek om te verwonderen, te leren, te ontdekken en te onderzoeken. Alleen of samen, binnen schooltijd of in de vrije tijd, en of je nu elke week door de duinen struint of nog geen mees van een mus kan onderscheiden, je bent altijd welkom."

Wonderkamers in Denekamp

Geplaatst 10 jun. 2016 05:28 door Aaike van Oord   [ 29 mei 2017 00:30 bijgewerkt door Marianne Benning ]

Aaike van Oord, Museon

Afgelopen 18 mei bezochten de deelnemers van Leren doe je samen waaronder ikzelf, Aaike van het Museon, Denekamp. Op de bovenste verdieping van Natura Docet Wonderryck Twente bespraken we de voortgang en werkten we samen met de directeuren aan het idee voor een gezamenlijk event in 2017.

Gelukkig was er ook tijd om het museum te bekijken. Vlakbij de werkkamer op de bovenverdieping viel me allereerst de mooie collectie in de Oertijdzaal op. Een beetje beroepsdeformatie natuurlijk... Ik ben geoloog. Maar waar ik het even speciaal over wil hebben zijn de Wonderkamers, bomvol met de collectie van Meester Bernink (1878-1954).De collectie in de wonderkamers is in oude meubels tentoongesteld. De 19de eeuwse stijl maakt direct iets bijzonders van de tentoonstelling. De wonderkamers tonen op sprankelende wijze al het moois van de natuur. Van opgezette dieren tot skeletten. Boven ook dieren uit exotische oorden. Bijzonder om ze zo van dichtbij te zien! 

    
                          (bron: wonderryck.nl)                                                        (bron: kidseropuit.nl)

Het deed een aantal van ons erg denken aan het Grant zoologisch museum in Londen. Daar was de kracht dat alle vitrines op verzoek open kunnen om een object nader te bestuderen. Hier in Denekamp is het beleid anders, maar voor de bezoekers is het een heel bijzondere ervaring zo veel en van zo dichtbij.

Het inspireerde mij en mijn Museon-collega's. Wij spelen erg met de gedachte om de komende jaren een deel van de collectie van de klassieke vakgebieden zoals Geologie, Biologie, Fysica, Geschiedenis en Volkenkundeop op een soortgelijke wijze tentoon te stellen. We willen daarbij de uitdaging aan gaan dat de vitrines regelmatig open worden gemaakt door explainers zodat de bezoekers op gezette tijden objecten verder kunnen bestuderen en er vragen over kunnen stellen. Hoe we dit uiteindelijk gaan doen is tot op heden niet uitgewerkt, maar zo'n prachtig voorbeeld als de Wonderkamers van Natura Docet Wonderryck Twente hielp ons weer een stapje verder.

1-6 of 6